Στον σύγχρονο εργασιακό κόσμο, η ικανότητα να μαθαίνουμε συνεχώς ( η δια βίου μάθηση ) θεωρείται το απόλυτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Μάλιστα μπορεί να θεωρηθεί και μια άκρως ανταγωνιστική δεξιότητα καθώς δείχνει την επιθυμία αλλά και την ευχέρεια να μαθαίνεις νέα, ενδιαφέροντα και καινοτόμα πράγματα. Ωστόσο, υπάρχει ένας αόρατος εχθρός μέσα στο κρανίο μας που μπορεί να σαμποτάρει αυτή τη διαδικασία, και αυτό είναι το χρόνιο εργασιακό άγχος. Η κατανόηση του πώς η νευροπλαστικότητα και το συναπτικό κλάδεμα επηρεάζονται από το στρες είναι το κλειδί για να προστατεύσουμε τη νοητική μας εξέλιξη.
Ο εγκέφαλος ως “εύπλαστη” μηχανή
Η νευροπλαστικότητα είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται δημιουργώντας νέες νευρικές συνδέσεις. Όταν μαθαίνουμε μια νέα δεξιότητα, οι νευρώνες “πυροδοτούν” μαζί και δημιουργούν ισχυρά μονοπάτια. Το συναπτικό κλάδεμα (synaptic pruning) έρχεται στη συνέχεια για να καθαρίσει το πεδίο, αφαιρώντας τις αδύναμες συνδέσεις και κάνοντας τον εγκέφαλο πιο γρήγορο και αποτελεσματικό.
Η “τοξική” παρέμβαση του εργασιακού άγχους
Όταν το άγχος στο γραφείο γίνεται χρόνιο, ο εγκέφαλος παύει να λειτουργεί σε κατάσταση ανάπτυξης και περνά σε κατάσταση επιβίωσης. Αυτή η μετατόπιση έχει δύο βασικές αλλά πολύ καταστροφικές συνέπειες για τη μάθηση:
1. Η συρρίκνωση του “κέντρου μάθησης”
Η κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες, σε υψηλά επίπεδα γίνεται τοξική για τον ιππόκαμπο. Ο ιππόκαμπος είναι η περιοχή του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για το σχηματισμό νέων αναμνήσεων και τη δια βίου μάθηση. Το άγχος “κλαδεύει” βίαια τις συνάψεις σε αυτή την περιοχή, με αποτέλεσμα να δυσκολευόμαστε να απορροφήσουμε νέες πληροφορίες ή να ανακαλέσουμε όσα ήδη ξέρουμε.
2. Η υπερτροφία του φόβου
Ενώ ο ιππόκαμπος συρρικνώνεται, η αμυγδαλή (το κέντρο του φόβου και των συναισθημάτων) υπερτρέφεται. Η νευροπλαστικότητα λειτουργεί εδώ αρνητικά, καθώς ο εγκέφαλος όπου έχει μάθει να εντοπίζει απειλές, αντιλαμβάνεται ένα απλό email από το αφεντικό ή επικείμενες προθεσμίες ως την μέγιστη απειλή, καταναλώνοντας όλη τη διαθέσιμη ενέργεια που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για δημιουργική μάθηση.
Δια βίου μάθηση: το αντίδοτο στο στρες
Παραδόξως, η ίδια η δια βίου μάθηση μπορεί να είναι η θεραπεία. Μέσω της γνωστικής αναδόμησης, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την πλαστικότητα προς όφελός μας:
- Γνωστικό Απόθεμα: Όσο περισσότερο μαθαίνουμε σε περιόδους ηρεμίας, τόσο πιο ανθεκτικό γίνεται το νευρικό μας δίκτυο στις μελλοντικές επιθέσεις του άγχους.
- Νευρογένεση: Δραστηριότητες όπως η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας ή ενός μουσικού οργάνου προάγουν την παραγωγή του BDNF (νευροτροφικός παράγοντας), που βοηθά στην επιδιόρθωση των ζημιών που προκάλεσε το στρες.
Το εργασιακό άγχος δεν μας κάνει απλώς δυστυχισμένους, μας κάνει λιγότερο ικανούς να εξελιχθούμε. Αν θέλουμε να παραμείνουμε παραγωγικοί και δημιουργικοί, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το άγχος όχι ως μια ψυχολογική πίεση, αλλά ως μια βιολογική απειλή για την πλαστικότητα του εγκεφάλου μας. Η επένδυση στη δια βίου μάθηση είναι, στην πραγματικότητα, μια επένδυση στη βιολογική μας ανθεκτικότητα.
