Η συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση που προωθεί η κυβέρνηση φέρνει στο προσκήνιο ριζικές αλλαγές, με επίκεντρο το άρθρο 16, ένα από τα πιο ιστορικά και πολιτικά φορτισμένα άρθρα του ελληνικού Συντάγματος.
Η πρόταση της κυβέρνησης, η οποία παρουσιάστηκε επίσημα και ανοίγει εκ νέου ένα μεγάλο κεφάλαιο για τον ρόλο της εκπαίδευσης στη χώρα μας. Αν και το ενδιαφέρον μονοπωλεί η νομική κατοχύρωση των μη κρατικών πανεπιστημίων, μια άλλη εξαιρετικά σημαντική διάταξη έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα για τη σχολική φοίτηση.
Η επέκταση της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης
Μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις της προτεινόμενης αναθεώρησης αφορά την αύξηση των ετών της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα έτη. Η κυβέρνηση συνδέει άμεσα τη συγκεκριμένη αλλαγή με τις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές και επαγγελματικές ανάγκες, στοχεύοντας στην ενίσχυση των μορφωτικών δικαιωμάτων των νέων.
Σύμφωνα με το κυβερνητικό σκεπτικό, η επιμήκυνση της υποχρεωτικής φοίτησης μπορεί να συμβάλει δραστικά στη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, προσφέροντας παράλληλα στους μαθητές μια πληρέστερη προετοιμασία για την αγορά εργασίας και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αλλαγή αυτή ανοίγει τον διάλογο για το αν η διετής αυτή επέκταση θα αφορά την προσχολική αγωγή ή την υποχρεωτική ενσωμάτωση τάξεων του Λυκείου.
Τι ισχύει σήμερα για τα χρόνια υποχρεωτικής εκπαίδευσης
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της αλλαγής, αξίζει να δούμε τι ορίζει το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο. Με βάση την παράγραφο 3 του άρθρου 16 του Συντάγματος, τα έτη της υποχρεωτικής φοίτησης στην Ελλάδα δεν μπορεί να είναι λιγότερα από εννέα (γεγονός που στην πράξη καλύπτει το Δημοτικό και το Γυμνάσιο, αν και με μεταγενέστερους νόμους έχει θεσπιστεί και η διετής υποχρεωτική προσχολική αγωγή).
Παράλληλα, η παράγραφος 5 ορίζει ρητά ότι η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) με πλήρη αυτοδιοίκηση, ενώ η παράγραφος 8 απαγορεύει ρητά τη σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες.
Μη κρατικά πανεπιστήμια & συνταγματική αναθεώρηση
Η μεγαλύτερη, ωστόσο, πολιτική ανατροπή αφορά τη δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα με δημόσιο ή μη κρατικό και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Με την πρόταση αυτή επιδιώκεται η άρση της συνταγματικής απαγόρευσης για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, η οποία ισχύει για δεκαετίες στην Ελλάδα.
Τα νέα αυτά ιδρύματα θα διαθέτουν πλήρη αυτοδιοίκηση, ενώ θα λειτουργούν υπό την αυστηρή εποπτεία μιας ανεξάρτητης αρχής. Βασική και απαράβατη προϋπόθεση για τη λειτουργία τους θα είναι η διασφάλιση ενός εξαιρετικά υψηλού επιπέδου σπουδών, εφάμιλλου των ευρωπαϊκών προτύπων.
Τα επιχειρήματα της κυβέρνησης
Το βασικό επιχείρημα του κυβερνητικού επιτελείου εστιάζει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης. Η δημιουργία ενός πιο σύγχρονου και πλουραλιστικού πανεπιστημιακού περιβάλλοντος θεωρείται απαραίτητη για τη χώρα. Παράλληλα, εκτιμάται ότι η μεταρρύθμιση αυτή θα αναχαιτίσει το κύμα των Ελλήνων φοιτητών που αναγκάζονται να επιλέξουν σχολές του εξωτερικού για τις σπουδές τους, κρατώντας το έμψυχο δυναμικό και τα οικονομικά κεφάλαια εντός των συνόρων.
