Η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται το μέλλον και σχεδιάζουν τη σταδιοδρομία τους. Τα τελευταία χρόνια, οι έφηβοι καλούνται να οραματιστούν την επαγγελματική τους πορεία μέσα σε ένα πλαίσιο σημαντικών κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών αλλαγών.
Συνοπτικά, αξίζει να αναφέρουμε τις κρίσεις που συνδέονται τόσο με το δημογραφικό ζήτημα όσο και με την κοινωνική δικαιοσύνη.
Δημογραφικές και κοινωνικές ανισότητες
Τα υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και ανισοτήτων, τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών, με τεράστιες διαφορές ως προς τις ευκαιρίες, τον πλούτο και την ισχύ, περιγράφουν ακριβώς μία από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες κρίσεις της ανθρωπότητας των τελευταίων ετών.
Με άμεση συσχέτιση και συνέπεια της δημογραφικής και οικονομικής ανισότητας, παρατηρείται η υπέρμετρη χρήση φυσικών πόρων, αλλά και η παραγωγή περισσότερων αποβλήτων σε σχέση με όσα μπορεί να παράγει και να απορροφήσει ο πλανήτης στο ίδιο χρονικό διάστημα.
Αυτό προκαλεί υπερθέρμανση του πλανήτη, αυξημένη παγκόσμια ρύπανση και καταστροφές, όπως ακραία καιρικά φαινόμενα και απώλεια της βιοποικιλότητας.
Η επίδραση της πανδημίας COVID-19 στους νέους
Επίσης, η πρόσφατη εμπειρία μας με την παγκόσμια πανδημία της νόσου COVID-19 φαίνεται να επηρέασε περισσότερο κοινωνικά και οικονομικά τους νεαρούς ενήλικες, οι οποίοι βρίσκονταν σε μία καμπή αποφάσεων για την εκπαίδευση και την εργασία.
Η κρίση της COVID-19 αναμένεται να δημιουργήσει περισσότερα εμπόδια για τους νέους στην αγορά εργασίας. Δεν αποτέλεσε μόνο ένα κοινωνικό πλήγμα, αλλά και ένα βαθιά υπαρξιακό πλήγμα.
Για τους νέους ενήλικες, η έλλειψη θέσεων εργασίας είναι πιθανό να οδηγήσει σε μεγαλύτερης διάρκειας μεταβάσεις από την εκπαίδευση στην εργασία.
Λόγω της τεράστιας αναστάτωσης που προκάλεσε η πανδημία, παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για την επαγγελματική και εκπαιδευτική συμβουλευτική την τελευταία πενταετία.
Οι προκλήσεις αυτές έχουν επιφέρει αλλαγές και μετασχηματισμούς στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, με σημαντικές συνέπειες στις διαδικασίες σχεδιασμού της μελλοντικής σταδιοδρομίας, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ανθρώπων.
Για τους τελευταίους, η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τον κόσμο της εργασίας και τη σύγχρονη εποχή αποτελεί πηγή δυσφορίας και δυσκολίας, η οποία οδηγεί πολλά άτομα να αποστασιοποιούνται, να αποφεύγουν να σχεδιάσουν το μέλλον τους και να προχωρούν χωρίς φιλοδοξίες και στόχους προς επίτευξη (Iovu et al., 2018· Kenny et al., 2019· Lewchuk, 2017).
Η Ατζέντα 2030 και οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης
Όλα τα παραπάνω καθιστούν αναγκαίο να εξετάσουμε προσεκτικά τις παγκόσμιες προκλήσεις για το μέλλον και την ευημερία των μελλοντικών γενεών.
Αυτό αποτυπώνεται στην Ατζέντα 2030 και στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals – SDGs), οι οποίοι μπορούν να θεωρηθούν κατευθυντήριες γραμμές για μία νέα πορεία εξέλιξης.
Η Ατζέντα περιλαμβάνει 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), με χρονικό στόχο την επίτευξή τους έως το 2030.
Μεταξύ άλλων, οι στόχοι αναφέρονται σε:
- Μηδενική φτώχεια (No Poverty)
- Καλή υγεία και ευημερία (Good Health and Well-being)
- Ποιοτική εκπαίδευση (Quality Education)
- Ισότητα των φύλων (Gender Equality)
- Οικονομικά προσιτή και καθαρή ενέργεια (Affordable and Clean Energy)
- Αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη (Decent Work and Economic Growth)
- Μείωση των ανισοτήτων (Reduced Inequalities)
- Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες (Sustainable Cities and Communities)
- Δράση για το κλίμα (Climate Action)
- Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί (Peace, Justice and Strong Institutions)
Όπως αναφέρουν πρόσφατες έρευνες, ο επαγγελματικός προσανατολισμός μπορεί να θεωρηθεί βασικό στοιχείο για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, καθώς υποστηρίζει τα άτομα στον σχεδιασμό της μελλοντικής τους σταδιοδρομίας.
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός μπροστά στις νέες προκλήσεις
Όσον αφορά τη δημιουργία ενός βιώσιμου επαγγελματικού μέλλοντος, πολλές διαφορετικές ερευνητικές συμβολές αναδεικνύουν την ανάγκη να προετοιμάζονται οι άνθρωποι για προσωπικές και επαγγελματικές μορφές ζωής που διασφαλίζουν τη βιώσιμη παγκόσμια ανάπτυξη.
Ο Επαγγελματικός Προσανατολισμός μετατοπίζεται από το:
«Ποιο επάγγελμα μου ταιριάζει;»
προς το:
«Σε ποιο μέλλον θέλω να συμβάλω και πώς οι κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές προκλήσεις επηρεάζουν τον δικό μου σχεδιασμό ζωής και σταδιοδρομίας;»
Η μετατόπιση αυτή σηματοδοτεί μία ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την έννοια της σταδιοδρομίας. Η επαγγελματική επιλογή δεν αφορά πλέον μόνο τα ατομικά ενδιαφέροντα, τις ικανότητες και τις προοπτικές απασχόλησης, αλλά συνδέεται όλο και περισσότερο με το κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε.
Σχεδιασμός σταδιοδρομίας και ζωής για ένα βιώσιμο μέλλον
Στο πεδίο του επαγγελματικού προσανατολισμού, η προσοχή επικεντρώνεται ολοένα και περισσότερο στη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η βιώσιμη ανάπτυξη αφορά την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της ανθρωπότητας και περιλαμβάνει τέσσερις αλληλένδετες διαστάσεις:
- Οικονομική βιωσιμότητα
- Οικολογική βιωσιμότητα
- Κοινωνική βιωσιμότητα
- Δημοκρατική/πολιτική βιωσιμότητα
(Robinson & Tinker, 1998· Vogelpohl & Aggestam, 2012).
Έτσι λοιπόν διαφαίνεται η ανάγκη να προετοιμάζονται οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι νέοι, για τη μελλοντική τους σταδιοδρομία, καθώς και για προσωπικές και επαγγελματικές μορφές ζωής που μπορούν να διασφαλίσουν την παγκόσμια βιώσιμη ανάπτυξη.
Ο σχεδιασμός ζωής, μέσα στα ιδιαίτερα κοινωνικά πλαίσια που ζει και μεγαλώνει το άτομο, νοείται ως μία δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ του ατόμου και του περιβάλλοντός του, λαμβάνοντας υπόψη παγκόσμιες προκλήσεις που οδηγούν τους ανθρώπους να σκέφτονται εντονότερα ζητήματα που αφορούν την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιωσιμότητα, με στόχο την προώθηση και τη συμβολή σε μία δίκαιη και βιώσιμη ανάπτυξη.
Η αναζήτηση νοήματος και η κοινωνική ευθύνη
Με αυτή την έννοια, καθίσταται απαραίτητο να ενθαρρύνονται οι άνθρωποι να αποδίδουν νόημα στην ύπαρξή τους, λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες της ενεργού ζωής τους στους άλλους, ιδιαίτερα όσον αφορά την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη (Guichard, 2018).
Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις αξίες που απαιτούνται για να ζει και να εργάζεται κανείς με βιώσιμο τρόπο στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων επαγγελματικού προσανατολισμού.
Μία τέτοια αλλαγή στη φιλοσοφία του επαγγελματικού προσανατολισμού αλλά και της εκπαίδευσης μπορεί να υποστηρίξει τους εφήβους ώστε να εξετάσουν ένα μελλοντικό επάγγελμα που στοχεύει στην περιβαλλοντική, κοινωνική, οικονομική ή πολιτική βιωσιμότητα (Baumgartner, 2014· Dierdorf et al., 2013· Međugorac et al., 2019).
Η εστίαση στη βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει ως βάση για την αναζήτηση νέων, σύνθετων και καινοτόμων λύσεων στις παγκόσμιες προκλήσεις, με στόχο τη διασφάλιση μίας κοινωνίας ικανής να παρέχει ευημερία και ικανοποίηση σε όλους (Glasser, 2019).
Τι σημαίνει πράσινη σταδιοδρομία;
Μία πράσινη σταδιοδρομία δεν αφορά μόνο την επιλογή σχετικής εκπαιδευτικής διαδρομής σε προπτυχιακό επίπεδο, αλλά την αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβάνεται ο νέος άνθρωπος τη σταδιοδρομία του και τη ζωή του στο κοινωνικό σύνολο και το περιβάλλον.
Η έννοια της πράσινης σταδιοδρομίας συνδέεται επομένως με έναν ευρύτερο τρόπο σκέψης, όπου η επαγγελματική πορεία δεν εξετάζεται απομονωμένα από τις ανάγκες της κοινωνίας και του πλανήτη.
Προσπαθώντας να ανιχνεύσουμε τις τάσεις της αγοράς εργασίας του μέλλοντος, παρατηρούμε, βάσει δεδομένων παγκόσμιας προσέγγισης και μελέτης, τη μετατόπιση προς τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Καλούμε, επομένως, τους νέους ανθρώπους που προσπαθούν να οραματιστούν το μέλλον τους να εξετάσουν επιλογές που συνδέονται με την ευημερία των ανθρώπων και των λοιπών οικοσυστημάτων.
Ένα νέο πλαίσιο για τον επαγγελματικό προσανατολισμό
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός, μέσα στις σύγχρονες συνθήκες, καλείται να υπερβεί την παραδοσιακή λογική της απλής αντιστοίχισης ενός ατόμου με ένα επάγγελμα.
Ο σχεδιασμός της σταδιοδρομίας και της ζωής μπορεί να αποτελέσει μία διαδικασία μέσα από την οποία οι νέοι θα έχουν την ευκαιρία να αναρωτηθούν όχι μόνο τι θέλουν να κάνουν, αλλά και τι είδους κοινωνία θέλουν να συμβάλουν να δημιουργηθεί.
Η εκπαίδευση, η επαγγελματική συμβουλευτική και ο σχεδιασμός σταδιοδρομίας μπορούν να βοηθήσουν τους νέους να αναγνωρίσουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τις αξίες και τις προσωπικές τους επιδιώξεις, συνδέοντάς τες παράλληλα με τις μεγάλες κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής μας.
Έτσι, η σταδιοδρομία δεν αποτελεί μόνο μία ατομική διαδρομή προς την επαγγελματική αποκατάσταση. Μπορεί να αποτελέσει και έναν τρόπο συμμετοχής στην κοινωνία, συμβολής στη βιώσιμη ανάπτυξη και δημιουργίας ενός μέλλοντος που θα λαμβάνει υπόψη την ευημερία των ανθρώπων και του πλανήτη.
Συμπέρασμα
Οι παγκόσμιες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο μέσα στο οποίο οι έφηβοι και οι νέοι καλούνται να σχεδιάσουν τη ζωή και τη σταδιοδρομία τους.
Η δημογραφική και οικονομική ανισότητα, η κοινωνική δικαιοσύνη, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας, οι μεταβολές στην αγορά εργασίας και η εμπειρία της πανδημίας COVID-19 αναδεικνύουν την ανάγκη για έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του επαγγελματικού προσανατολισμού.
Η Ατζέντα 2030 και οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης προσφέρουν ένα σημαντικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να επαναπροσδιοριστεί ο σχεδιασμός της σταδιοδρομίας και της ζωής.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να βοηθήσουμε τους νέους να επιλέξουν ένα επάγγελμα που τους ταιριάζει, αλλά να τους ενθαρρύνουμε να οραματιστούν το μέλλον τους μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει και να εξετάσουν με ποιον τρόπο οι γνώσεις, οι δεξιότητες, οι αξίες και οι επαγγελματικές τους επιλογές μπορούν να συνδεθούν με την κοινωνική δικαιοσύνη και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Με αυτόν τον τρόπο, ο επαγγελματικός προσανατολισμός μπορεί να μετατραπεί σε ένα ουσιαστικό εργαλείο σχεδιασμού ζωής για ένα βιώσιμο μέλλον, βοηθώντας τους νέους να αναζητήσουν όχι μόνο μία επαγγελματική πορεία, αλλά και έναν τρόπο ζωής με νόημα, κοινωνική ευθύνη και σεβασμό προς το περιβάλλον.
