Ποια επαγγέλματα ανησυχούν περισσότερο τους νέους;
Τι αποκαλύπτει επιστημονική έρευνα για τον φόβο αντικατάστασης επαγγελμάτων, τις επαγγελματικές επιλογές και τον ρόλο της εξοικείωσης με την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI) μεταβάλλει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, αναπτύσσουμε δεξιότητες και σχεδιάζουμε την επαγγελματική μας πορεία. Η δυνατότητα αυτοματοποίησης εργασιών, επεξεργασίας δεδομένων και παραγωγής περιεχομένου δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την αβεβαιότητα σχετικά με το μέλλον ορισμένων επαγγελμάτων.
Πώς αντιλαμβάνονται, όμως, οι νέοι αυτές τις αλλαγές; Ποια επαγγέλματα θεωρούν ότι κινδυνεύουν περισσότερο από την Τεχνητή Νοημοσύνη; Και πώς επηρεάζει η εξοικείωση με εργαλεία όπως το ChatGPT την επαγγελματική τους ανασφάλεια;
Απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα επιχειρεί να δώσει η επιστημονική μελέτη «Artificial intelligence and career development: Concerns and insights from first-generation college students», των Xuefei (Nancy) Deng και Rui Sun, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στο International Journal of Information Management.
Η έρευνα εστιάζει ιδιαίτερα στους φοιτητές πρώτης γενιάς, δηλαδή σε όσους αποτελούν την πρώτη γενιά της οικογένειάς τους που φοιτά στην ανώτατη εκπαίδευση. Πρόκειται για μια ομάδα που συχνά αντιμετωπίζει πρόσθετες κοινωνικές, οικονομικές και επαγγελματικές προκλήσεις.
Τι εξέτασε η έρευνα;
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε δημόσιο πανεπιστήμιο των Ηνωμένων Πολιτειών και συνδύασε ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους.
Η αρχική έρευνα, το 2023, περιλάμβανε 70 φοιτητές, ενώ το 2025 πραγματοποιήθηκε συμπληρωματική έρευνα με 187 συμμετέχοντες. Οι ερευνητές εξέτασαν την ανησυχία για την επίδραση της AI στην επαγγελματική σταδιοδρομία, την αντίληψη κινδύνου αντικατάστασης διαφορετικών επαγγελμάτων, τις επαγγελματικές αξίες και τις στάσεις απέναντι στις τεχνολογικές αλλαγές.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η έρευνα δεν περιορίστηκε στο εάν οι συμμετέχοντες θεωρούν την AI θετική ή αρνητική. Εξέτασε επίσης πώς το οικογενειακό εκπαιδευτικό υπόβαθρο, η εργασιακή εμπειρία και η προηγούμενη χρήση της τεχνολογίας συνδέονται με τις ανησυχίες και τις επαγγελματικές τους προσδοκίες.
Ποια επαγγέλματα θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένα στην Τεχνητή Νοημοσύνη;
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την αντίληψη των φοιτητών για τον κίνδυνο αντικατάστασης 19 επαγγελμάτων από τη Γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη (Generative AI). Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν την πιθανότητα αντικατάστασης κάθε επαγγέλματος σε κλίμακα από το 1 έως το 5.
Με βάση τη διάμεση βαθμολογία των απαντήσεων, οι ερευνητές κατέταξαν τα επαγγέλματα σε τρεις κατηγορίες αντιλαμβανόμενου κινδύνου.
| Υψηλός κίνδυνος | Μέτριος κίνδυνος | Χαμηλός κίνδυνος |
|---|---|---|
| Λογιστές | Ειδικοί Κυβερνοασφάλειας | Ειδικοί Ανθρώπινου Δυναμικού |
| Business Analysts | Χρηματοοικονομικοί Σύμβουλοι | Κοινωνικοί Λειτουργοί |
| Προγραμματιστές | Στελέχη Logistics | Εκπαιδευτικοί |
| Data Analysts | Υπάλληλοι Διοικητικής Υποστήριξης | Δικηγόροι / Νομικοί Βοηθοί |
| Αναλυτές Έρευνας Αγοράς | Επαγγελματίες Πωλήσεων | Αστυνομικοί |
| Εξυπηρέτηση Πελατών | Σωφρονιστικοί Υπάλληλοι | |
| Αναλυτές Δημόσιας Πολιτικής |
Πηγή: Deng & Sun (2025), Πίνακας 2. Η κατάταξη αποτυπώνει τις εκτιμήσεις των συμμετεχόντων και όχι αντικειμενικές προβλέψεις για την απώλεια θέσεων εργασίας.
Γιατί τα επαγγέλματα ανάλυσης δεδομένων θεωρούνται πιο ευάλωτα;
Οι συμμετέχοντες εκτίμησαν ότι επαγγέλματα που περιλαμβάνουν επεξεργασία πληροφοριών, ανάλυση δεδομένων και επαναλαμβανόμενες γνωστικές εργασίες είναι περισσότερο πιθανό να επηρεαστούν από την αυτοματοποίηση.
Ειδικότερα, υψηλές μέσες βαθμολογίες αντιλαμβανόμενου κινδύνου συγκέντρωσαν οι Business Analysts (3,8/5), οι Data Analysts (3,7/5), οι Αναλυτές Έρευνας Αγοράς (3,7/5) και οι Προγραμματιστές (3,6/5).
Αντίθετα, επαγγέλματα που προϋποθέτουν άμεση ανθρώπινη αλληλεπίδραση, κοινωνική κατανόηση, διαπροσωπική επικοινωνία ή φυσική παρουσία αξιολογήθηκαν ως λιγότερο ευάλωτα.
Η διαφοροποίηση αυτή αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της σύγχρονης αγοράς εργασίας: η έκθεση ενός επαγγέλματος στην AI δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το επίπεδο εκπαίδευσης ή εξειδίκευσης, αλλά και από τη φύση των εργασιών που περιλαμβάνει.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε την αυτοματοποίηση επιμέρους καθηκόντων από την πλήρη αντικατάσταση ενός επαγγέλματος. Η δυνατότητα της AI να εκτελεί συγκεκριμένες εργασίες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο αντίστοιχος επαγγελματικός ρόλος θα εξαφανιστεί.
Η προηγούμενη εμπειρία με το ChatGPT συνδέεται με μικρότερη επαγγελματική ανησυχία
Ένα ακόμη ενδιαφέρον αποτέλεσμα αφορά τη σχέση μεταξύ εξοικείωσης με την Τεχνητή Νοημοσύνη και επαγγελματικής ανασφάλειας. Στην αρχική έρευνα του 2023, μόλις 17 από τους 70 συμμετέχοντες είχαν προηγούμενη εμπειρία με το ChatGPT.
Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι οι φοιτητές που είχαν χρησιμοποιήσει το εργαλείο έτειναν να εκφράζουν μικρότερη ανησυχία για την επίδραση της AI στην επαγγελματική τους πορεία. Η σχέση αυτή, ωστόσο, δεν ήταν στατιστικά σημαντική σε όλα τα μοντέλα της ανάλυσης. Το εύρημα υποδηλώνει ότι η πρακτική επαφή με τις νέες τεχνολογίες ενδέχεται να συνδέεται με μια λιγότερο απειλητική αντίληψη για την AI.
Μέσα από τη χρήση τέτοιων εργαλείων, οι φοιτητές μπορούν να αποκτήσουν καλύτερη εικόνα τόσο των δυνατοτήτων όσο και των περιορισμών τους. Για τη συμβουλευτική σταδιοδρομίας, το στοιχείο αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο. Η ενημέρωση γύρω από τις τεχνολογικές εξελίξεις μπορεί να συνδυάζεται με πρακτική εξοικείωση, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να αξιολογούν τις αλλαγές στην αγορά εργασίας με μεγαλύτερη επίγνωση και λιγότερες ατεκμηρίωτες υποθέσεις.
Οι φοιτητές πρώτης γενιάς ανησυχούν περισσότερο για το επαγγελματικό τους μέλλον
Η έρευνα διαπίστωσε ότι οι φοιτητές πρώτης γενιάς εξέφραζαν μεγαλύτερη ανησυχία για τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία σε σύγκριση με τους υπόλοιπους φοιτητές.
Η σχέση αυτή ήταν στατιστικά σημαντική στην αρχική ποσοτική ανάλυση, ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την προηγούμενη εμπειρία χρήσης του ChatGPT. Ειδικότερα, οι φοιτητές πρώτης γενιάς αξιολόγησαν ως περισσότερο ευάλωτα επαγγέλματα όπως ο προγραμματισμός, η ανάλυση δεδομένων, η επιχειρηματική ανάλυση και η έρευνα αγοράς.
Το αποτέλεσμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν εξετάσουμε τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που επηρεάζουν τις επαγγελματικές επιλογές. Για αρκετούς φοιτητές πρώτης γενιάς, η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας. Η πιθανότητα τεχνολογικών αλλαγών σε επαγγέλματα που προσφέρουν καλύτερες απολαβές ή προοπτικές εξέλιξης μπορεί επομένως να δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα.
Η επαγγελματική ανασφάλεια δεν συνδέεται μόνο με την τεχνολογική αλλαγή, αλλά και με τους διαθέσιμους πόρους, τις ευκαιρίες και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κάθε άτομο σχεδιάζει τη σταδιοδρομία του.
Από τον φόβο στην αισιοδοξία: Οι τέσσερις στάσεις απέναντι στην AI
Η συμπληρωματική έρευνα του 2025 ανέδειξε ότι οι φοιτητές δεν αντιμετωπίζουν όλοι την Τεχνητή Νοημοσύνη με τον ίδιο τρόπο. Από τις 58 ανοικτές απαντήσεις που αναλύθηκαν ποιοτικά, οι ερευνητές εντόπισαν τέσσερις διαφορετικές στάσεις.
Στάσεις απέναντι στην επίδραση της AI στη σταδιοδρομία
Ποιοτική ανάλυση 58 απαντήσεων, 2025
■ Αμφίθυμη
■ Αρνητική
■ Θετική
■ Ουδέτερη
Πηγή: Deng & Sun (2025). Ποσοστά: αρνητική 39,7%, ουδέτερη 22,4%, θετική 19%, αμφίθυμη 19%.
Αρνητική στάση (39,7%)
Η μεγαλύτερη ομάδα συμμετεχόντων εξέφρασε φόβο για την αντικατάσταση ανθρώπινων θέσεων εργασίας. Οι ανησυχίες αφορούσαν τόσο τη μελλοντική διαθεσιμότητα επαγγελματικών ευκαιριών όσο και την πιθανή υποβάθμιση της ανθρώπινης επαφής και των κοινωνικών σχέσεων.
Ουδέτερη στάση (22,4%)
Ορισμένοι συμμετέχοντες θεωρούσαν ότι τα επαγγέλματά τους δεν κινδυνεύουν άμεσα, επειδή απαιτούν φυσική παρουσία, πρακτική κρίση και ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Θετική στάση (19%)
Οι συμμετέχοντες αυτής της κατηγορίας αντιμετώπιζαν την AI ως ευκαιρία για ανάπτυξη νέων επαγγελμάτων, ενίσχυση της δημιουργικότητας και βελτίωση της παραγωγικότητας.
Αμφίθυμη στάση (19%)
Η τελευταία ομάδα αναγνώριζε ταυτόχρονα τα οφέλη και τους κινδύνους της τεχνολογίας. Παρότι θεωρούσε χρήσιμη την αυτοματοποίηση, εξέφραζε προβληματισμούς για την εξάρτηση από τα εργαλεία AI και την πιθανή απώλεια ανθρώπινων δεξιοτήτων.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η σχέση των νέων με την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να περιγραφεί απλώς ως αισιοδοξία ή φόβος. Αντίθετα, διαμορφώνεται από τις επαγγελματικές τους εμπειρίες, τις προσδοκίες και τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται.
Η εργασιακή εμπειρία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την AI
Ένα ακόμη εύρημα αφορά τη διαφοροποίηση των στάσεων ανάλογα με την εργασιακή κατάσταση.
Στην ποιοτική ανάλυση του 2025, το 55,6% των εννέα φοιτητών πρώτης γενιάς χωρίς εργασία εξέφρασε αρνητική στάση απέναντι στις επιπτώσεις της AI στην επαγγελματική σταδιοδρομία.
Αντίθετα, μεταξύ των φοιτητών πρώτης γενιάς που εργάζονταν, παρατηρήθηκε μεγαλύτερη παρουσία θετικών στάσεων. Οι ερευνητές συνδέουν αυτές τις διαφοροποιήσεις με το στάδιο επαγγελματικής ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται κάθε άτομο. Ένας νέος που αναζητά την πρώτη του εργασία μπορεί να ανησυχεί ότι η αυτοματοποίηση θα περιορίσει τις διαθέσιμες θέσεις εισαγωγικού επιπέδου (entry-level positions). Αντίθετα, ένας εργαζόμενος με ήδη διαμορφωμένη επαγγελματική εμπειρία ενδέχεται να αναγνωρίζει περισσότερες δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνολογίας για την εξέλιξή του.
Αυτό υπογραμμίζει τη σημασία της εξατομικευμένης επαγγελματικής καθοδήγησης. Οι ανάγκες ενός νέου αποφοίτου δεν είναι απαραίτητα ίδιες με εκείνες ενός εργαζομένου που επιθυμεί επαγγελματική αλλαγή ή αναβάθμιση δεξιοτήτων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι επαγγελματικές αξίες
Η έρευνα εξέτασε επίσης κατά πόσο οι επαγγελματικές αξίες και τα κίνητρα των φοιτητών επηρεάζουν την ανησυχία τους για την AI.
Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήθηκε η θεωρία των Career Anchors του Edgar Schein, σύμφωνα με την οποία η επαγγελματική σταδιοδρομία συνδέεται με βασικές προσωπικές ανάγκες, αξίες και κίνητρα, όπως η σταθερότητα, η αυτονομία, η δημιουργικότητα, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η κοινωνική προσφορά.
Τα αποτελέσματα δεν έδειξαν στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ των επαγγελματικών αγκυρών που εξετάστηκαν και της ανησυχίας για την επίδραση της AI. Παράλληλα, οι φοιτητές πρώτης γενιάς έδωσαν μεγαλύτερη βαρύτητα στην επιχειρηματικότητα και τη δημιουργικότητα ως στοιχεία επαγγελματικής επιτυχίας.
Το εύρημα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει ότι οι επαγγελματικές αξίες παραμένουν σημαντικές για τον σχεδιασμό της σταδιοδρομίας, αλλά δεν επαρκούν από μόνες τους για να εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις τεχνολογικές απειλές.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για τη συμβουλευτική σταδιοδρομίας;
Οι ερευνητές προτείνουν τρεις βασικούς άξονες παρέμβασης για την καλύτερη προετοιμασία των φοιτητών απέναντι στις τεχνολογικές αλλαγές.
Ανάπτυξη ανθρωποκεντρικών δεξιοτήτων
Η ενίσχυση δεξιοτήτων όπως η επικοινωνία, η ενεργητική ακρόαση, η διαχείριση συγκρούσεων, η συνεργασία και η ηγεσία μπορεί να υποστηρίξει την επαγγελματική προσαρμογή, ιδιαίτερα σε ρόλους που απαιτούν ανθρώπινη κρίση και συντονισμό.
Εξοικείωση με εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης
Η ενσωμάτωση της AI στην εκπαίδευση και η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων αποτελούν σημαντικές προϋποθέσεις για την προετοιμασία των μελλοντικών εργαζομένων. Οι ερευνητές προτείνουν πρακτικά εργαστήρια AI literacy και προγράμματα αναβάθμισης δεξιοτήτων (upskilling).
Εξατομικευμένος επαγγελματικός σχεδιασμός
Η συμβουλευτική σταδιοδρομίας χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το κοινωνικό και εκπαιδευτικό υπόβαθρο, την εργασιακή εμπειρία, τις επαγγελματικές προσδοκίες και το επίπεδο τεχνολογικής εξοικείωσης κάθε ατόμου.
Παράλληλα, η ενημέρωση για τις μεταβολές των επαγγελματικών ρόλων μπορεί να βοηθήσει τους ενδιαφερόμενους να αναγνωρίζουν ποιες εργασίες αυτοματοποιούνται, ποιες δεξιότητες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και ποιες νέες δυνατότητες δημιουργούνται.
Η προσαρμοστικότητα ως βασικό στοιχείο της σύγχρονης σταδιοδρομίας
Η έρευνα των Deng και Sun αναδεικνύει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν επηρεάζει μόνο τις τεχνικές απαιτήσεις των επαγγελμάτων, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις επαγγελματικές τους δυνατότητες.
Οι ανησυχίες για το μέλλον της εργασίας διαφοροποιούνται ανάλογα με το κοινωνικό υπόβαθρο, την προηγούμενη εργασιακή εμπειρία και την εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες.
Ταυτόχρονα, η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της συνεχούς μάθησης, της ανάπτυξης ανθρωποκεντρικών δεξιοτήτων και της έγκαιρης επαγγελματικής προετοιμασίας.
Πρόκειται, ωστόσο, για διερευνητική μελέτη με δείγματα ευκολίας από ένα πανεπιστήμιο των ΗΠΑ. Συνεπώς, τα ευρήματα δεν μπορούν να γενικευθούν αυτομάτως σε όλους τους νέους ή στην ελληνική αγορά εργασίας.
Για τη σύγχρονη συμβουλευτική σταδιοδρομίας, το κεντρικό μήνυμα είναι ότι ο επαγγελματικός σχεδιασμός δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην επιλογή ενός επαγγέλματος, αλλά χρειάζεται να περιλαμβάνει τη συνεχή ανάπτυξη δεξιοτήτων, την κατανόηση των αλλαγών και τη δυνατότητα επαγγελματικής προσαρμογής.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί νέες προκλήσεις, αλλά η συστηματική ενημέρωση, η αυτογνωσία και η επαγγελματική καθοδήγηση μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη προετοιμασία των ατόμων για ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο εργασιακό περιβάλλον.
Βιβλιογραφική αναφορά
Deng, X. (Nancy), & Sun, R. (2025). Artificial intelligence and career development: Concerns and insights from first-generation college students. International Journal of Information Management. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2025.103003
