Ίσως ο πιο σημαντικός στόχος για το νέο έτος είναι να μάθουμε να λαμβάνουμε αποφάσεις. Καθημερινά καλούμαστε να λάβουμε αποφάσεις για την ροή της ημέρας μας, ενώ τις περισσότερες φορές δεν δίνουμε καν την πρέπουσα σημασία στην διαδικασία αυτή – λειτουργούμε δηλαδή αυτόματα.
Η διαδικασία λήψης απόφασης είναι η σημαντικότερη δεξιότητα, προσωπική, κοινωνική, εργασιακή και εκπαιδευτική – που παρότι καθημερινά εκπαιδευόμαστε και έχουμε τριβή μας φαντάζει εξαιρετικά δύσκολη και περίπλοκη όταν πρόκειται για όσα θεωρούμε κομβικά. Αυτά δηλαδή που θεωρούμε ότι θα επιφέρουν σημαντικές αλλαγές. Ίσως στην διαδικασία αυτή να βάζουμε περισσότερο συναίσθημα ή περισσότερη λογική από όσο θα έπρεπε. Ίσως να θεωρούμε ότι μόνο μια επιλογή είναι η σωστή και ένας είναι ο σωστός δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε- σαν ένα παιχνίδι σωστού και λάθους που κανένας δεν θέλει να φύγει χωρίς το μεγάλο έπαθλο. Αυτός ο φόβος της πιθανής ήττας να μας κάνει να διατηρούμε επιφυλάξεις, να δυσκολευόμαστε ή να αφήνουμε κάποιον άλλον να πάρει την τελική απόφαση για εμάς.
Με πρακτική εφαρμογή και ευσυνειδησία, δομή και αυτογνωσία, μπορούμε να την βελτιώσουμε ώστε να φέρουμε καλύτερα αποτελέσματα, να μειώσουμε το άγχος απόφασης και να αυξήσουμε την αυτοπεποίθησή μας για την τελική επιλογή μας.
Τι είναι η λήψη αποφάσεων και πώς μπορούμε να τη βελτιώσουμε
Η λήψη αποφάσεων είναι η διαδικασία με την οποία επιλέγουμε μια κατεύθυνση δράσης ανάμεσα σε διάφορες εναλλακτικές. Σε κάθε απόφαση, μικρή ή μεγάλη, εμπλέκονται σκέψη, συναισθήματα, εμπειρία, προτιμήσεις και διαθέσιμες πληροφορίες. Όλες αυτές οι παράμετροι κάνουν την ίδια την διαδικασία πολλές φορές δύσκολη καθώς το μυαλό μας προσπαθεί να επεξεργαστεί όλες τις πληροφορίες, να εκτιμήσει οφέλη και ρίσκα, ενώ κάποιες φορές επιλέγει «mental shortcuts» που μπορεί να οδηγήσουν σε λάθη. Η ίδια η ευθύνη πολλές φορές μας βαραίνει ακόμα περισσότερο – ειδικότερα εάν η δική μας επιλογή καθορίζει διαδικασίες, επιλογές και αποτελέσματα που αφορούν και άλλους (για παράδειγμα συναδέλφους/ομάδα).
Κρίσιμοι παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις
Αρχικά η πληροφορίες που διαθέτουμε για τις εναλλακτικές μας βοηθάει και μας οδηγεί σε πιο εύκολη και συνειδητή επιλογή. Σαν να έχουμε μερικά αριθμητικά δεδομένα που καλούμε να βάλουμε σε σωστή παράταξη για να λάβουμε το πιθανό αποτέλεσμα. Μόνο εάν γίνει σωστά αντιληπτή η πληροφορία θα καταφέρουμε να φέρουμε το απόλυτο αποτέλεσμα, την ίδια την διαδικασία της λήψης απόφασης. Βεβαίως η μεγάλη διαφορά με τα μαθηματικά είναι ότι υπάρχουν σωστά και λάθος βήματα, ενώ στις αποφάσεις δεν είναι τίποτα προκαθορισμένο. Μπορούμε μόνο να φανταστούμε εναλλακτικές και πιθανότητες.
Σκεπτόμενοι φυσικά και τα αποτελέσματα των αποφάσεών μας, δεν μπορούμε να παραλείψουμε ότι σε αυτό τον οραματισμό διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο οι προτιμήσεις και οι αξίες μας. Όλες μας οι αποφάσεις, ακόμα και εάν δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό, επηρεάζονται από τις αξίες κι τα πιστεύω μας. Είναι όμως άξιο αναφοράς ότι μερικές φορές θα πρέπει να λαμβάνουμε αποφάσεις σκεπτόμενοι out of the box, όσο και να μας αποτρέπει το συναίσθημα. Προσοχή, μερικές φορές η υπερβολική αυτοπεποίθηση ή η ανάγκη για μεγάλες αλλαγές να μας οδηγήσει σε μη ταιριαστές αποφάσεις. Αποφάσεις που δεν εφάπτονται με τον εαυτό οραματισμού μας. Για ακόμα μια φορά καλούμαστε να σκεφτούμε εάν και πόσο έχουμε επηρεαστεί από το κοινωνικό μας περιβάλλον. Οι αποφάσεις είναι δικές μας ή της οικογένειάς μας; Λαμβάνουμε μια απόφαση για να κάνουμε τα πράγματα πιο εύκολα για κοινωνικές και οικογενειακές σχέσεις ή το επιθυμούμε πραγματικά; Ειδικότερα όταν αποφασίζουμε σε πλαίσια ομάδας ή υπό πίεση, τα αποτελέσματα μπορεί να αλλάξουν σημαντικά και η διαδικασία λήψης απόφασης να πάρει ένα πιο κοινωνικά αρεστό πρόσημο.
Πώς να πάρεις τις καλύτερες αποφάσεις
- Συγκέντρωσε όσο το δυνατόν περισσότερη αξιόπιστη πληροφόρηση πριν αποφασίσεις.
- Ζύγισε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε επιλογής.
- Αναγνώρισε τυχόν προκαταλήψεις (confirmation bias, herd mentality, halo effect) και προσπάθησε να τις αποφύγεις.
- Όρισε προτεραιότητες και εστίασε στις επιλογές που έχουν μεγαλύτερη επίδραση στον στόχο σου.
- Μην φοβάσαι να ζητήσεις γνώμη από σημαντικούς άλλους όταν η κατάσταση είναι περίπλοκη ή σημαίνουσα.
- Δώσε στον εαυτό σου χρόνο όταν μπορείς — βιαστικές αποφάσεις τείνουν να είναι λιγότερο αποτελεσματικές.
